Тарих ғылымдарының докторы
Педагогикалық жалпы еңбек өтілі: 35жыл
Ғылыми атағы: профессор, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының құметті мүшесі, «Құрмет Ордені» иегері (2012 ж.), «Орал қаласының құрметті азаматы» (2015 ж)
E-mail: Бұл электронды пошта мекен-жайы спам-боттардан қорғалған. Көру үшін сіздің браузеріңізде JavaScript қосулы тұруы тиіс.
Өмірбаян
Тарих ғылымдарының докторы, профессор Сдыков Мұрат Наурызғалиұлы – отандық тарих саласының көрнекті ғалымы, танымал маман. Ол еңбек жолының басым бөлігін тарихи ғылымға қызмет етуге, болашақ тарихшы мамандарды тәрбиелеуге арнап, ғылыми ортада үлкен беделге және отандық әрі шетелдік әріптестерінің құрметіне ие болды.
Сдыков Мұрат Наурызғалиұлы 1956 жылы 5 қаңтарда Орал қаласында дүниеге келген. Әкесі – Сдыков Наурызғали, облыстық телерадио комитетін 25 жылдан астам басқарған белгілі журналист. 1973 жылы Орал қаласындағы М.В. Ломоносов атындағы №5 орта мектепті тәмамдады. Мектеп қабырғасында-ақ ғылыми шығармашылыққа бейімділігі байқалып, түрлі пәндер бойынша олимпиадаларға қатысып, әсіресе тарих пәнінен ерекше көзге түсті. Осы себепті мектеп бітірген соң А.С. Пушкин атындағы Орал педагогикалық институтының тарих факультетіне оқуға түсті. Оның қалыптасуына ұстаздары – О.И. Гришина, Г.В. Кушаев, А.И. Белый, Х.Ж. Суюншалиев, С.У. Утешев үлкен ықпал етті. 1978 жылы оқу орнын бітіріп, тарих және қоғамтану пәнінің мұғалімі біліктілігін алды.
Оның өмірлік тәжірибесінің қалыптасуына облыстық кәсіподақтар кеңесінде атқарған қызметі ерекше әсер етті. Бұл жерде ол нұсқаушыдан мәдени-көпшілік жұмыс бөлімінің меңгерушісіне дейін көтерілді. Осы қызмет барысында облыстың түкпір-түкпірін аралап, әртүрлі әлеуметтік топ өкілдерімен кездесіп, туған халқының тарихына ғылыми қызығушылығы артты. Сондықтан 1983 жылы Мәскеудегі Кәсіподақ қозғалысы жоғары мектебінің аспирантурасына «Отан тарихы» мамандығы бойынша оқуға түсті.
Мәскеуде оқыған жылдары ол кеңестік белгілі тарихшылармен бірге жұмыс істеді. Оның ғылыми көзқарасының қалыптасуына ғылыми жетекшісі, белгілі ғалым профессор Владимир Зиновьевич Дробижев ерекше ықпал етті. Осы кезеңде ол өзінің негізгі ғылыми бағытын – тарихи демографияны анықтады.
1987 жылы кандидаттық диссертациясын сәтті қорғап, онда Қазақстандағы 1920–1930 жылдардағы әлеуметтік өзгерістер мен жұмысшы табының қалыптасуын зерттеді.
1988 жылдан бастап Орал педагогикалық институтында аға оқытушы болып қызмет атқарды. 1991 жылы доцент, 1996 жылы профессор атағын алды. 2011 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының құрметті мүшесі атанды.
Оның негізгі ғылыми-педагогикалық қызметі туған оқу орнымен тығыз байланысты. 1989–1990 жылдары кафедра меңгерушісі, 1991–1993 жылдары тарих факультетінің деканы болды. Бұл кезең Қазақстан тарих ғылымы үшін маңызды уақыт еді. «Қазақстан тарихы» пәні дербес ғылым ретінде қалыптаса бастады. Осы уақытта ол алғашқы оқу бағдарламалары мен әдістемелік құралдарды дайындады.
1992 жылдан бастап Батыс Қазақстан халқының тарихына қатысты іргелі зерттеулермен айналысып, докторлық диссертация тақырыбын бекітті. 1996 жылы «Батыс Қазақстан халқының этникалық және әлеуметтік құрамының өзгеруі (1897 жылдан қазіргі кезеңге дейін)» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады.
1996–1998 жылдары Батыс Қазақстан гуманитарлық университетінде ғылыми жұмыстар және халықаралық байланыстар жөніндегі проректор қызметін атқарды. Осы кезеңде университетте диссертациялық кеңес ашылып, ғылыми басылымдар шығару жолға қойылды.
Кейін ғылымға толықтай бет бұрып, «Ақжол» қоғамдық қорын құрды. Қордың алғашқы ірі жобаларының бірі – «Қырық-Оба» археологиялық кешенін қорғау болды. Нәтижесінде құбыр тарту бағыты өзгертіліп, тарихи ескерткіш сақталып қалды.
2001 жылдан бастап өңірде археологиялық зерттеулерді ұйымдастырып, Алтын Орда дәуіріне жататын ортағасырлық «Жайық» қалашығын анықтады. Сонымен қатар Орал қаласының тарихын қайта қарастырып, оның бастауын XIV ғасырдан бастау керектігін дәлелдеді.
2002 жылы оның бастамасымен Батыс Қазақстан облыстық тарих және археология орталығы құрылды. Бұл орталық көптеген маңызды жаңалықтар ашты, соның ішінде Лебедевкадағы «Алтын әйел» және әлемдік деңгейдегі жаңалықтардың бірі – «Таксай ханшайымы» (Алтын Ханшайым).
Ғалым тарихи демография саласында да үлкен зерттеулер жүргізіп, «Батыс Қазақстан халқының тарихы (XVIII – XXI ғғ. басы)» атты іргелі еңбегін жариялады.
Сдыков М.Н. ғылыми мектеп қалыптастырып, көптеген магистрлер мен зерттеушілерді тәрбиеледі. Ол Қазақстан демографтар қауымдастығының президенті болды.
Ғалым отандық және халықаралық ғылыми орталықтармен тығыз байланыста жұмыс істеп, Қазақстанның тарихи-мәдени мұрасын зерттеу мен қорғауға зор үлес қосты.
Зейнеткерлікке шыққаннан кейін де Батыс Қазақстан университетінде профессор ретінде қызметін жалғастырып, ғылыми еңбектер жазып, студенттер тәрбиелеуде.
Еңбегі жоғары бағаланып, 2005 жылы «Ерен еңбегі үшін» медалімен, 2012 жылы «Құрмет» орденімен марапатталды. 2015 жылы Орал қаласының «Құрметті азаматы» атағы берілді.
Сдыков Мұрат Наурызғалиұлы 250-ден астам ғылыми еңбек, оның ішінде 18 монография мен оқу құралдарының авторы. Ол ғылыми қауымдастықта үлкен беделге ие тұлға.
